Noktalama İşaretleri ve Görevleri


Noktalama İşaretleri ve Görevleri

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Dilimizde ilk olarak Tanzimat döneminde kullanılmıştır. Noktalama işaretleri, yazının okunmasını kolaylaştırırken anlam karışıklığını önler ve yazının kolay anlaşılmasını sağlar.

Konuşurken anlatmak istediklerimizi, ses tonumuzla açık açık ortaya koyabiliriz. Nerede duracağımızı ve nerede vurgu yapacağımızı bilebiliriz. Fakat yazıda bu söz konusu değil, bunu da noktalama işaretleriyle sağlarız.

Noktalama işaretlerinin neler olduğunu örneklerle ve ayrıntıları ile görelim.


NOKTA (.)

Anlam olarak tamamlanmış cümlelerin sonunda kullanılır.

“Bu meseleyi mutlaka öğrenmeliyim.”

Sözcükler kısaltıldığı zamanlarda da kullanılır.

“Seni bir de Dr. Ali Bey’e götürelim.”

Baş harflerinin alınmasıyla yapılan kısaltmalar için artık nokta kullanılmıyor.

“Arkadaşım THY’de çalışıyor.”

Tarihler arasında kullanılır.

“15.5.1995 yılında anlaşma yapıldı.”

Sıra bildirirken “-ncı, -nci” eklerinin yerine kullanılır.

“Şimdi 2. sırada oturuyor.”

Saat ve dakika yazımında kullanılır.

“Yarın 8.45’te gezi var.”

VİRGÜL (,)

Eş görevli sözcükler ile söz öbeklerinin aralarında kullanılır.

“Bavulunu, ceketini, kedisini alıp gitti.”

cümledeki nesneleri ayırmak için,

“Sarı, spor bir arabası var.”

cümlede bulunan sıfatları ayırmak için kullanılır.

Anlamca karışan öğeleri ayırmada kullanılır.

“Yaşlı adamın yanına gitti.”

“Yaşlı, adamın evine yaklaştı.”

cümlede virgül özneyi ayırmıştır. Virgül olmasaydı, “yaşlı” sözü sıfat olurdu.

Arasözlerin baş ve sonunda kullanılır.

“Bu arabayı, baba yadigarını, asla sattırmam.”

İçinde başka virgül bulunmayan sıralı cümlelerin ayrılması için kullanılır.

“Beni engelledi, kendisi gitti.”

Cümlede ünlem bildiren sözcüklerden sonra kullanılır.

“Yoo, bu kadarına pes doğrusu!”

Seslenme bildiren sözcüklerden hemen sonra kullanılır.

“Dostlarım, biraz bana bakar mısınız?”

NOKTALI VİRGÜL (;)

Öğe sayısı birden çok olan veya cümle içinde virgül olan sıralı cümleler arasında kullanılır.

“Öğretmen, elindeki kitabı açtı; sözlü yapacağını söyledi.”

Bir bağlaçla birbirine bağlanan cümleler arasında, bağlaçtan önce kullanılır.

“Beni çağırmadınız; ama bunun için size küsmüyorum.”

Aralarında nitelik yönünden fark bulunan söz öbeklerini ayırmak için kullanılır.

“Sözcükler zamir,isim, sıfat, zarf; bağlaç, edat, ünlem; fiil gibi gruplara ayrılabiliyor.

Öznenin diğer öğelerle karıştığı durumlarda kullanılır.

“Küçük; eski bir ev kiraladı.”

cümlede eğer “küçük”ten sonra virgül olsaydı bu sözcük evin sıfatı olarak da düşünülebilirdi.

İKİ NOKTA (:)

Cümlede açıklama yapılacaksa, açıklamaya başlamadan önce iki nokta konur.

“İnsanlar iki kısma ayrılır: Çalışkan ve tembel.

Kavramları tanımlarken veya açıklarken kullanılır.

İsim: Varlıkları ve kavramları karşılayan sözcüklere denir.

Konuşma metinlerinde kullanılır.

Hasan: “Ne zaman gittiler?” diye sordu.

ÜÇ NOKTA (…)

Benzer örneklerin olabileceğini göstermek için kullanılır.

“Bahçede domates, patlıcan, … daha birçok sebze var.”

Anlam olarak tamamlanmamış cümlelerin sonunda kullanılır.

“Bir de siparişleri almamışsa….”

Söylenmek istenmeyen kelimelerin yerine kullanılır.

“Bu hatayı … yapmış olabilir.”

Bir alıntının alınmayan yerleri yerine kullanılır.

Ahmet Haşim “… sözden ziyade musikiye yakın …” sözleriyle tanımlanmış şiiri.

Sözün kesildiğini anlatmak için de kullanılır.

– Niçin gitti?

– Benim …

– Boş lafı bırak da gerçeği söyle.

Yüklemi olmayan cümlelerin sonunda kullanılır.

“Karşıda karlı dağlar … Yan tarafta küçük bir nehir …”

SIRA NOKTALAR (…..)

Şiirde alınmayan dizeler ve yazıda alınmayan bölümlerin yerine kullanılmaktadır.

Ne sitem ne isyan yalnızlıktan

…..

Kocaman gemiler geçse açıktan

…..

Kişinin sustuğunu göstermek için kullanılır.

– Neden gittin?

– …..

– Seni o mu gönderdi?

KISA ÇİZGİ (-)

Bir olayın tarihlerinde başlangıç ve bitiş arasında kullanılır.

“Savaş 1939 – 1945 yılları arasında olmuş.”

Birbiriyle alakalı ülke veya kavram isimleri arasında kullanılır.

“Türkiye – Özbekistan ilişkileri güzel.”

“Devlette yargı- yürütme – yasama organları net şekilde ayrılmalı.”

Cümlede arasözlerin başında ve sonunda kullanılır.

“Bu meseleyi – sen de bilirsin – onunla konuşmuştuk.”

Cümlenin sonunda sözcük yarım kaldığında kullanılır.

“Şiir konusunda benimle aynı görüşte olduğunu duyunca-.”

Eğer satırın sonunda özel isim bitmiş ve ait olan ek diğer satıra düşmüşse, arada kısa çizgi değil kesme (’) işareti kullanılır.

“Sizinle geçen sene yine bugün aynı şehirde İstanbul’da karşılaşmıştık .”

Dilbilgisinde ek ve mastar halindeki fiillerin gösterilmesinde kullanılır.

“Boyacı” sözcüğü “-cı” yapım ekini almıştır.

“Çalışkan” kelimesi “çalış-” fiilinden türemiştir.

Osmanlıca olan tamlamalarda kullanılır.

“Servet-i Fünun edebiyatının ardından Fecr-i Ati topluluğu gelir.”

UZUN ÇİZGİ (—)

Konuşma metinlerinde, konuşmaların başında konulur.

– Sen de bizimle gelir misin?

– Neden ?

– Öylesine, sordum sadece.

KESME İŞARETİ (’)

Özel isimlerde çekim eklerinin ayrılmasında kullanılır.

“Bu davada bir de Hasan’ın şahitliği var.”

Özel isim, yapım eki almışsa eğer çekim ekleri kesmeyle ayrılmaz.

“Bu olayı bir de Adanalılara soralım.”

Sayılara ek getirilince kullanılır.

“Ziyaret 9.45’te başlayacak”

Kısaltmalara ek olduğunda kullanılır.

“Olay ABD’de olmuş.”

İki sözcüğü kaynaştırıp söylenmesi için, ses düşmesi olursa veya şiirde vezin için ses düşmesi yapılmışsa kullanılır.

“Yine n’oldu da gülüyorsun?”

Anlamca karışan sözcüklerin yazılmasında kullanılır.

“Bu soru’nun nasıl çözüleceğini bilmiyorum.”

Birde kesme işareti olmadan okuyarak deneyin.

SORU İŞARETİ (?)

Anlamı soru olan cümlelerin sonunda kullanılır.

“Sana bunu kim verdi?”

Karşıt anlamı ifade edilmek istenen yerlerde kullanılır.

“Burada ondan daha zeki (?) biri var mı ki?

Bilinmeyen tarihler yerine kullanılır.

“Bakan (? – ?) Konya gezisi yapmış.”

TIRNAK İŞARETİ (“ ”)

Cümle içinde başkasına ait sözler olduğunda kullanılır.

O : “Şimdi sinemaya gidemem.” demişti.

Cümle içinde adı geçen kitap, dergi tırnak içine alınabilir.

Bu derste “Aşk Masalı” romanını inceledik.

Tırnak içindeki söze ek gelirse, tırnaktan sonra gelir ve kesme kullanılmaz.

Siz bir de Ahmet’in “O mektup” yazısını okuyun.

Cümlede, vurgulanmak istenen sözcükler tırnak içine alınabilir.

Benim yazdıklarım “masal” değil “gerçek”tir.

Alıntılar tırnak içine alınarak verilir.

Yunus’un “Bana seni gerek seni” dizesi, çok anlamlıdır.

Tırnak içindeki cümlenin içinde bir tırnak daha kullanmak gerekirse bu kez tekli tırnak (‘ ’) kullanılır.

“Ahmet Haşim, yoruma açık olmasını ister ve her zaman ‘Şiir her okuyanda ayrı duygular uyandırmalıdır.’ der.”

PARANTEZ (AYRAÇ) İŞARETİ ( ( ) )

Cümle içinde sözcüğün eş anlamlısı verildiğinde kullanılır.

“Bu hastada teşhis (sonuç) bulunmuş.”

Cümlede herhangi bir sözcüğün açıklanması için kullanılır.

“Para konusunda iki kardeş (Hasan ve Ali) hiçbir zaman anlaşamaz.”

Cümlede kullanılan tarihler veya bir sözcüğün anlamıyla alakalı noktalamalar parantez içine alınır.

“Bu öğretim yılında (2011 – 2012), Bakanlık yeni (?) eğitim sistemleri deneyecekmiş.”

Yabancı sözcüklerin okunuşu parantez içinde gösterilir.

“Bacon (Beykın) ünlü yazardır.”

Tiyatro metinlerinde yapılacak hareketleri anlatan bölümler parantez içine alınır.

“Adam (başını öne eğerek): “Tamam.” dedi.

ÜNLEM İŞARETİ (!)

Ünlem cümlelerinin sonunda kullanılır.

“Hey, bana baksana sen!”

Bir sözün yanında parantez içinde ünlem işareti bulunuyorsa, o söze inanılmadığını gösterir.

“Ne kadar kibar (!) bir adam olduğunu görürsün.”

Noktalama İşaretleri ve Görevleri ile Benzer Yazılar:

31 Mart 2014 Saat : 12:29

“Noktalama İşaretleri ve Görevleri” için 2 Yorum

  1. BÜŞRA AKA diyor ki:

    benim türkçe ödevim için çok iyi bir ödev oldu yapanın eline sağlık.. —

Noktalama İşaretleri ve Görevleri Yazısı için Yorum Yapabilirsiniz

topuk kaşıntısı Son Yazılar FriendFeed